Cải tạo đất chai cứng, bạc màu, nhiễm phèn mặn

Bài này chưa nêu tháng cụ thể, vì chưa chốt được vùng canh tác và cây trồng. Nói chung chung kiểu "đầu mùa mưa" dễ làm bà con làm sai thời điểm, tốn công tốn tiền.

Muốn chọn đúng tháng phải bám ba mốc của chính thửa đất mình:

• Lịch xuống giống và lịch thu hoạch của cây đang trồng.
• Tháng bắt đầu và tháng kết thúc mùa mưa tại địa phương.
• Thời điểm mặn xâm nhập, nếu ruộng vườn nằm gần biển hoặc gần cửa sông.

Bà con gửi ba mốc này cho kỹ thuật. Phần thời vụ sẽ được bổ sung vào bài khi có đủ dữ liệu vùng.

Dưới đây là khung các bước. Phần số liệu cụ thể còn trống vì chưa có dữ liệu thửa đất. Bà con đọc để nắm đúng trình tự, đừng bỏ bước nào.

Bước 1. Xác định đúng vấn đề của đất. Lấy mẫu đất gửi phân tích. Tối thiểu cần biết pH, EC (độ mặn), hàm lượng hữu cơ. Chưa có kết quả thì chưa nên đổ tiền xử lý. Đất chai cứng, đất bạc màu và đất nhiễm mặn đi theo ba hướng xử lý khác nhau. Chai cứng là chuyện cấu trúc: đất bị nén, nước khó thấm, rễ khó xuyên. Bạc màu là chuyện mùn và dinh dưỡng. Phèn mặn là chuyện hoá tính của đất và của nước tưới. Ba thứ này có thể cùng nằm trên một thửa, nhưng thứ tự ưu tiên xử lý không giống nhau.

Bước 2. Ghi lại lịch sử thửa đất. Trồng cây gì, mấy vụ, bón phân gì, có bơm nước mặn vào ruộng không. Ghi thêm việc máy móc nặng có đi lại nhiều trên ruộng hay không. Thông tin này quyết định cách xử lý.

Bước 3. Xử lý lớp đất mặt bị nén. Phá váng, xới nhẹ khi đất đủ ẩm. Đất đủ ẩm là nắm lại thành cục, bóp nhẹ thì rã ra. Độ sâu và thời điểm cụ thể cần bổ sung theo vùng và theo cây.

Bước 4. Với đất nhiễm mặn, phèn: lo nguồn nước ngọt và đường tiêu. Không có nước ngọt để rửa và không có mương tiêu thì mọi biện pháp phía sau đều kém tác dụng. Cần đo EC nước tưới trước. Nước tưới đã mặn thì càng tưới càng tích muối lại trong đất.

Bước 5. Bổ sung hữu cơ và cải tạo cấu trúc đất. Loại vật tư, lượng dùng, số lần dùng sẽ trích nguyên văn hướng dẫn sử dụng của sản phẩm sau khi chốt sản phẩm. Hiện chưa có nên để trống. Bà con đừng áng chừng liều theo bài đọc trên mạng.

Bước 6. Giữ ẩm và che phủ mặt đất. Hạn chế để đất trần phơi nắng sau khi vừa xới. Đất trần gặp mưa lớn là đóng váng trở lại, công xới coi như mất.

Bước 7. Đo lại sau xử lý. So pH và EC trước – sau để biết có đi đúng hướng không. Lấy mẫu đúng vị trí cũ thì số liệu mới so sánh được. Ghi ngày lấy mẫu vào sổ tay để vụ sau còn đối chiếu.

Tham khảo thêm cách bố trí việc chăm sóc theo tháng trong bài Cây sầu riêng T8 ở Tây Nguyên cần gì và các bài kỹ thuật khác tại chuyên mục blog.

Nhiều thửa đất càng làm càng xấu đi vì lặp lại mấy lỗi dưới đây.

• Xử lý mà không đo đất. Đổ vật tư theo lời truyền miệng. Tốn tiền, đất vẫn chai, có khi pH lệch thêm.
• Cày xới lúc đất quá ướt hoặc quá khô. Đất ướt bị nén chặt thêm thành tầng đế cày. Đất khô thì vỡ vụn, mất kết cấu, gặp mưa là đóng váng lại.
• Rửa mặn khi chưa đủ nước ngọt và chưa có mương tiêu. Muối bị đẩy xuống rồi lại bốc lên mặt, công làm coi như bỏ.
• Chỉ bón phân hoá học, bỏ hữu cơ nhiều vụ liền. Đất mất mùn, giữ nước kém, rễ ăn cạn, cây dễ suy vào mùa khô.

Còn một lỗi nữa ít người để ý: làm một vụ rồi bỏ. Cải tạo đất là việc lặp lại qua nhiều vụ, không phải làm một lần là xong. Bón hữu cơ đúng một đợt rồi ngưng thì đất dần trở về trạng thái cũ.

Cách giữ cho khỏi quên rất đơn giản. Ghi sổ từng lần xử lý, kèm ngày làm và kết quả đo pH, EC. Vụ sau mở sổ ra là biết mình đang ở đâu và nên làm gì tiếp.