Đất mặn kiềm: làm gì đúng mùa vụ

Ruộng bị đất mặn kiềm thường cây lên chậm, rễ yếu, lá đứng và đất khó giữ dinh dưỡng. Bài này giúp bà con biết nên làm vào thời điểm nào, làm theo bước nào, và tránh những sai lầm hay gặp khi cải tạo đất. Nội dung áp dụng theo mùa vụ, để bà con dễ chỉnh việc làm đất, tưới và phục hồi rễ cho phù hợp.

Với ruộng có dấu hiệu mặn, kiềm rõ, nên xử lý ngay sau thu hoạch hoặc trước khi xuống giống. Nếu gặp giai đoạn đất khô và tích muối mạnh, ưu tiên làm vào đầu mùa khô, giữa mùa khô và sau thu hoạch. Đây là các thời điểm có thể tranh thủ cải tạo đất, xả mặn và ổn định lại vùng rễ trước vụ mới. Khi đất đã quá chặt, cây hút kém, việc làm sớm sẽ dễ hơn chờ tới lúc cây biểu hiện nặng.

Ở vùng chưa có số liệu cụ thể, bà con nên bám lịch thời tiết thực tế tại địa phương. Sau mưa lớn, có thể kết hợp kiểm tra lại pH đất và trạng thái mặt ruộng. Nếu đất đang khô cứng hoặc có váng muối, đừng bón dồn rồi mới xử lý sau. Làm vậy dễ làm rễ bị sốc thêm. Khi cần xem cách xử lý chua, phèn đi kèm, bà con có thể đọc thêm bài Khử chua đất nhiễm phèn: làm sao cho đúng mùa vụ?.

Hai vấn đề này hay đi cùng nhau nên bà con dễ gộp làm một, rồi xử lý sai hướng. Mặn là do muối tan tích lại, thường thấy rõ nhất ở mặt ruộng lúc khô: có váng trắng, nền đóng cứng, cây héo dù vẫn còn ẩm. Kiềm là chuyện của độ pH cao, nhìn bằng mắt không thấy được, phải đo mới biết. Khi pH lên cao, nhiều chất dinh dưỡng bị khoá lại trong nền, bón vào cây vẫn không hút được — càng bón dồn càng phí công phí tiền.

Cách phân biệt nhanh ngoài ruộng: nếu xả nước ngọt vài lần mà cây đỡ hẳn thì phần lớn là do muối, vì muối theo nước ra đi được. Nếu xả nước rồi cây vẫn đứng, lá vẫn vàng gân xanh, thì nên nghĩ tới pH và đo lại cho chắc. Cách đo và mốc pH nên nhắm tới, bà con xem thêm bài Đo pH đất trồng cây: làm sao cho đúng mùa vụ.

Biết ruộng mình nặng phần nào thì mới chọn đúng việc. Ruộng nặng phần muối cần ưu tiên xả và thoát nước cho thông. Ruộng nặng phần pH cần kéo pH về vùng cây hút được rồi mới tính chuyện bón. Ruộng dính cả hai thì xả trước, đo lại, rồi mới chỉnh pH — làm ngược thứ tự thì công xả sẽ trôi mất.

1. Khảo sát ruộng trước. Nhìn mặt đất, độ nứt, váng muối và sức cây. Nếu thấy rễ non kém, lá lụi, đất đóng trắng hoặc chua gắt, ghi nhận ngay để làm đúng chỗ.

2. Xử lý nền đất trước khi bón. Sau khi thu hoạch hoặc trước gieo trồng, tiến hành cải tạo theo từng đợt. Với đất nặng mặn, kiềm, nên làm nhiều lần ngắn hơn là dồn một lần. Nếu đang vào giai đoạn đất nhiễm mặn nặng, có thể tưới theo nhịp 10–15 ngày/lần để kéo đất về trạng thái dễ hấp thu hơn.

3. Chọn thời điểm tưới cải tạo. Với cây ngắn ngày, làm lúc gieo trồng và nhắc lại sau 15–20 ngày. Với cây lâu năm, làm 2–3 lần/năm, cách nhau 2–3 tháng/lần. Nên tưới đều vùng rễ, không tưới sát gốc rồi bỏ quên mép tán. Khi áp dụng sản phẩm sinh học, cần lắc đều trước khi dùng.

4. Theo dõi sau xử lý. Nếu cây có dấu hiệu ra rễ mới, đọt đi khỏe hơn, đó là lúc giữ nhịp chăm sóc ổn định. Nếu đất còn nặng, tiếp tục xử lý theo định kỳ đầu mùa khô, giữa mùa khô và sau thu hoạch. Khi cần xử lý rễ yếu đi kèm, bà con có thể tham khảo thêm bài Thuốc kích rễ cây: Khi nào cần và chọn sao cho đúng.

Sai thứ nhất là chờ cây vàng lá mới xử lý. Lúc đó rễ đã yếu, phục hồi chậm hơn. Sai thứ hai là bón phân vô cơ dồn khi đất đang xấu. Cây dễ sốc thêm vì rễ chưa hút nổi. Sai thứ ba là chỉ nhìn mặt đất mà bỏ qua pH. Độ chua, mặn, kiềm đều cần kiểm tra vì chúng tác động trực tiếp đến vùng rễ.

Sai thứ tư là làm một lần rồi bỏ. Với đất khó, phải giữ nhịp theo định kỳ. Nếu ngắt quãng, đất dễ quay lại trạng thái cũ. Bà con cũng nên tránh tưới quá sát hoa, bông, hoặc trái non nếu cây đang ở giai đoạn đó. Làm đúng thời điểm sẽ an toàn hơn cho cây và dễ giữ rễ hồi lại.